Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Aktualności.
  • Aktualności

    Nowy eksponat miesiąca w Muzeum UMB - kafel piecowy z Dworu Tabutowiczów

    08.07.2025 14:22
    Autor: Biuro Komunikacji i Popularyzacji Nauki
    Mierzy 18,8 cm na 16,8 cm, pokryty jest zielonym szkliwem, ma odbite trzy tarcze herbowe, a pochodzi prawdopodobnie z początku XVI wieku – to nowy eksponat z cyklu „Historia et Medicina. Eksponat miesiąca Muzeum UMB”, który można oglądać w holu głównym Pałacu Branickich.
    Kafel piecowy został odnaleziony podczas wykopalisk archeologicznych na dziedzińcu paradnym Pałacu Branickich, które zorganizowano przed dwoma laty.

     

    Na kaflu widnieją tarcze herbowe: w pierwszej Orzeł Biały w koronie (prawdopodobnie korona królewska); w drugiej Pogoń w hełmie (hełm turniejowy , tzw. żabi pysk) z rogiem; trzecia tarcza zawiera najprawdopodobniej słupy Giedymina lub herb Grzymała, bez korony nad herbem.

     

    W czasie wykopalisk archeologicznych prowadzonych na dziedzińcu paradnym przed Pałacem odkryto kamienne fundamenty stanowiące pozostałość po drewnianym lamusie dworskim należącym do rodu Tabutowiczów/Raczkowiczów. Rodzinę tę, uważa się za pierwszych właścicieli dóbr białostockich w czasach, kiedy Podlasie należało do ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podczas tych prac odkryto sporo różnych kafli piecowych, a także dużo drobnych artefaktów historycznych. Obecnie trwają badania nad nimi.

     

    Pierwszym właścicielem ziem białostockich był Jakub Raczko Tabutowicz. Po jego śmierci dobra podzielono wśród jego synów, a teren obecnego pałacu przypadł Wacławowi Raczkowiczowi – późniejszemu biskupowi Łuckiem. Wacław przeniósł siedzibę biskupstwa z Łucka do Porchowa (późniejszego Janowa Podlaskiego). W dobrach białostockich prawdopodobnie to biskup Wacław Raczkowicz wybudował pierwszy drewniany dwór.

     

    Wiele przesłanek wskazuje, że kafel pochodzi z okresu, kiedy obecny teren Pałacu Branickich należał do Mikołaja Michnowicza Raczkowicza (ok. 1470-1520), zwanego Bakałarzem. Mikołaj w 1491 roku ukończył Akademię Krakowską ze stopniem bakałarza sztuk wyzwolonych. Następnie związał się z dworem Aleksandra Jagiellończyka, pełniąc funkcję sekretarza łacińskiej kancelarii, a przed 1514 rokiem również urząd marszałka hospodarskiego. Mikołaj ożeniony z Hanną z książąt Świrskich posiadał troje dzieci: Mikołaja Bakałarzewicza, Annę Gąsowską i Zofię Kuncewiczową. Ufundował drewniany kościół w Białymstoku i z jego osobą wiąże się pierwszy znaczący rozwój dóbr białostockich. Po jego śmierci, w latach 1520-1534 dobrami zarządzała wdowa – Hanna z książąt Świrskich, a od 1534 roku – jedyny syn Bakałarza – Mikołaj Bakałarzewicz (zm. ok. 1546/47 r.). Mikołaj dobrami białostockimi władał krótko. Zmarł niedługo po narodzinach jedynej córki Halszki (Elżbiety). Schedę po nim również objęła żona – Katarzyna Bohdanówna Wołłowiczówna, która w 1547 roku ponownie wyszła za mąż – za Piotra Wiesiołowskiego, herbu Ogończyk.

     

    Na podstawie materiałów Muzeum UMB i Pałacu Branickich
    Powrót