Charakterystyka rozwoju wielochorobowości i jej wpływ na funkcjonowanie w społeczeństwie - obserwacja odległa Białystok PLUS.

 

OPIS: 

Wielochorobowość stała się w XXI wieku jednym z podstawowych problemów systemów ochrony zdrowia. W starzejących się społeczeństwach obserwowane są niebezpieczne tendencje zwiększania się średniego obciążenia pacjenta chorobami. Oznacza to dużo trudniejsze leczenie zarówno w aspekcie polipragmazji, z możliwymi szkodliwymi interakcjami leków, jak też problem wyższego ryzyka leczenia zabiegowego wynikający z licznych chorób współistniejących. To wszystko prowadzi do znaczącego wzrostu obciążenia ochrony zdrowia zarówno w zakresie kosztów, jak i innych zasobów. Niestety w ostatnich latach coraz więcej doniesień wskazuje na wzrost częstości wielochorobowości również w młodym wieku, a nawet u dzieci. Należy zauważyć, iż duża część publikowanych doniesień używa wyłącznie wywiadu lub statystyk pochodzących z baz danych systemów opieki zdrowotnej, przez co raportowana jest jedynie zdiagnozowana wielochorobowość, natomiast całkowicie pomijana tzw. „nieuświadomiona wielochorobowość”, czyli występowanie 2 lub więcej chorób, które nie zostały dotychczas zdiagnozowane. Liczne prace wskazują, iż nawet do 50% osób cierpiących na niektóre z nich (np. cukrzyca t.2 czy hiperlipidemia) może nie być ich świadoma. Z tej perspektywy być może wzrastająca częstość wielochorobowości w niektórych grupach wiekowych to po części zasługa prowadzonych programów skriningowych oraz akcji promocji zdrowia wcześniej wykrywających te zagrożenia. Rzetelna ocena częstości występowania wielochorobowości oraz jej zmian w kolejnych dziesięcioleciach wymaga wszechstronnych badań opartych o obiektywne metody diagnostyczne. Współczesna medycyna postawiła na wysoką specjalizację, w związku z tym leczenie wielu chorób jest szczególnie trudne i multiplikuje ilość używanych zasobów. Analogiczny problem dotyczy badań. Wysoka specjalizacja i rzadko występująca interoperacyjność poszczególnych badań uniemożliwiają wykrycie wpływu różnych narządów i układów na siebie. Metodą ograniczenia negatywnego wpływu wielochorobowości na system opieki zdrowotnej jest identyfikacja i zapobieganie czynnikom jej sprzyjającym, wczesne rozpoznawanie i leczenie. Pomocne może być w tym użycie nowoczesnych metod uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, które na podstawie dużej ilości zgromadzonych danych będą w stanie stworzyć zestaw zmiennych, pozwalający w formie kalkulatora, ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia wielochorobowości. Kolejnym niezwykle istotnym aspektem są działania zapobiegające czynnikom predestynującym do powstania wielu innych chorób, takim jak nieprawidłowa dieta czy ograniczona aktywność fizyczna. Dalsze badania mają szansę na identyfikację kolejnych czynników, których modyfikacja będzie mogła skutecznie ograniczyć częstość występowania wielochorobowości. Warto pamiętać, iż aspekty stylu życia zazwyczaj nie dotyczą wyłącznie badanych, ale oddziałują siedliskowo na najbliższych, w tym dzieci, mogąc się przyczyniać do wcześniejszego rozwoju szeregu schorzeń. Nie jest jeszcze jasne na ile przekazywane obciążenie jest związane z cechami dziedziczonymi, a na ile ze wspólnym środowiskiem życia. Istnieją dane naukowe, iż styl życia może być warunkowany przez czynniki genetyczne. Proponowane badanie jest kontynuacją i rozszerzeniem projektu Białystok PLUS, realizowanego przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, przy współpracy z Uniwersytetem w Greifswaldzie (Niemcy) oraz Uniwersytetem w Białymstoku od 2016 roku. W tym badaniu zapraszano do udziału wyłącznie wylosowanych mieszkańców Białegostoku w wieku 20-79 lat, których poddano szczegółowej ocenie przy użyciu wywiadu, metod obrazowych, czynnościowych, biochemicznych, ale także nowoczesnych badań genetycznych i metabolomicznych. Dzięki losowaniu w warstwach względem płci i wieku uzyskano grupę badaną w dużej mierze odpowiadającą populacji ogólnej. W proponowanym projekcie zaplanowane jest przeprowadzenie obserwacji odległej (po ok 5 i 10 latach) u 3000 osób z tej grupy. W ten sposób, mając pozyskane wcześniej szczegółowe, obiektywne dane wstępne na temat występowania wielochorobowości w zakresie chorób układu krążenia, chorób metabolicznych i nowotworowych u konkretnych osób, a także ich dane genetyczne, będziemy w stanie określić wpływ tej ekspozycji na rozwój w powyżej wspomnianym okresie czasu schorzeń z czterech głównych grup: sercowo-naczyniowych, metabolicznych, nowotworowych i przewlekłych chorób zapalnych. Ponadto taki schemat badania pozwoli prześledzić normalizowane zmiany częstości występowania wielochorobowości w społeczeństwie. Szeroki zakres badania, łączącego w sobie analizy czynników medycznych, szczegółową ocenę stylu życia, narażenie środowiskowe, sytuację społeczno-ekonomiczną oraz stan psychiczny uczestników badania pozwoli stwierdzić w jaki sposób te zmienne mogą się wiązać z występowaniem oraz rozwojem poszczególnych chorób i w jaki sposób występowanie wielochorobowości wpływa na funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie. Jako drugorzędowe punkty końcowe ustalono między innymi ocenę chorobowości i zachorowalności na inne niż wymienione powyżej choroby, takie jak choroby układu wewnątrzwydzielniczego, pokarmowego, oddechowego, wydalniczego, kostno-stawowego, skóry, jamy ustnej, choroby narządów zmysłów (wzroku, słuchu), zaburzenia psychiczne, alergie, choroby neurologiczne. Tak szeroki protokół badania, wraz z zastosowaniem nowoczesnych metod analizy danych, w tym uczenia maszynowego, modelowania z ograniczeniem wymiarowości danych oraz analizy bayesowskiej pozwoli na wyciąganie wniosków dotyczących oddziaływań poszczególnych narządów, układów oraz ich chorób pomiędzy sobą (na ile choroby jednego narządu predysponują do schorzenia innego). Jest to jedno z trudniejszych zadań do wypełnienia w obecnej dobie, gdy badania naukowe są bardzo skoncentrowane na pojedynczym narządzie i testowaniu pojedynczej hipotezy. Protokół badania i jego cele są zgodne z zasadami Good Epidemiological Practice. Poza wywiadem oraz badaniami nakierowanymi na wykrycie powyższych chorób użyte zostaną również nowoczesne metody analizy biochemicznej krwi i moczu, metabolomu surowicy oraz genomiczna i metagenomiczna analiza mikrobioty zasiedlającej jelita. Te dane, pozyskane podczas obserwacji po 5 latach od włączenia do badania, będą mogły być analizowane zarówno jako czynniki związane z narażeniem, czynniki ryzyka, ale także zmiany związane z rozwojem poszczególnych chorób. Biorąc pod uwagę, iż wielochorobowość u rodziców może wpływać na nieprawidłowy rozwój i potencjalnie nawet przedwczesną zachorowalność u dzieci zdecydowaliśmy o przebadaniu 500 dzieci uczestników przebadanych w ramach oceny w pierwszym okresie obserwacji i przeanalizowaniu w jakim stopniu stan zdrowia, styl życia, funkcjonowanie społeczne rodziców wpływa na stan zdrowia dziecka, w szczególności obecność otyłości, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń metabolizmu glukozy i lipidów. Badanie będzie się toczyło przy wsparciu merytorycznym Uniwersytetu w Greifswaldzie, który prowadzi badanie kohortowe SNIP „Study of Neonates in Pomerania”. Dane zgromadzone w trakcie wcześniejszych badań, a także podczas pierwszej fazy niniejszego projektu, będą porównywane i weryfikowane z ogólnopolskimi bazami danych Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej, NFZ, GUS, bazy PESEL (dane dotyczące przeżycia) a także rejestrem nowotworów, dla postawienia ostatecznych rozpoznań i ustalenia częstości wielochorobowości zdiagnozowanej w systemie ochrony zdrowia oraz wielochorobowości nieuświadomionej (wykrytej podczas naszych badań). Szczegółowy, wielowymiarowy wywiad wniesie dane, których analiza przy pomocy metod uczenia maszynowego oraz sztucznej inteligencji pomoże w stworzeniu algorytmu, który pozwoli na powstanie kalkulatora szacującego prawdopodobieństwo wystąpienia wielochorobowości (Multimorbidity risk prediction calculator - MRPC). Ten kalkulator będzie walidowany i optymalizowany na danych zewnętrznych -populacjach badań UK Biobank (dostęp komercyjny) i SHIP (Study of Health in Pomerania – badanie prowadzone od 1997 r w Greifwaldzie – Niemcy, współpracujące i w dużej mierze interoperacyjne z projektem Białystok PLUS). Taki kalkulator zostanie zastosowany na ogólnopolskiej grupie liczącej w sumie 10000 osób, reprezentatywnej dla dorosłej populacji Polski w wieku 20-80 lat, co pozwoli na oszacowanie częstości występowania zdiagnozowanej i prawdopodobieństwa nieuświadomionej wielochorobowości na terenie całego kraju. Przy tej ocenie zostaną również użyte narzędzia oceniające jakość życia, stan psychiczny i funkcjonowanie w społeczeństwie co zweryfikuje nasze wcześniejsze dane odnośnie współzależności pomiędzy występowaniem wielochorobowości a życiem społecznym. Wspomniane oceny zostaną przeprowadzone dwukrotnie (po 5000 osób w każdej) w odstępie 5 lat, co umożliwi wyznaczenie trendów czasowych w chorobowości, a także pozwoli na modelowanie zmian, które mogą zachodzić w przyszłości. Stworzony i zwalidowany w ten sposób kalkulator będzie mógł być używany w systemie opieki zdrowotnej do wcześniejszej identyfikacji osób zagrożonych, a wykryte w trakcie badań zależności pomiędzy czynnikami zewnętrznymi, stylem życia, a występowaniem chorób umożliwią lepsze projektowanie bardziej wydajnych programów zdrowotnych. Dzięki interoperacyjności z innymi badaniami, w tym SHIP, dane pozyskane w niniejszym badaniu będą mogły być używane w ramach krajowych i międzynarodowych konsorcjów badawczych. 

 

Instytucja finansująca: Agencja Badań Medycznych

Konkurs otwarty na realizację badań epidemiologicznych dotyczących wielochorobowości, nr 2023/ABM/03/00024

Wartość projektu: 28 534 133,95 zł

Wartość dofinansowania: 28 534 133,95 zł

 

Projekt "Charakterystyka rozwoju wielochorobowości i jej wpływ na funkcjonowanie w społeczeństwie - obserwacja odległa Białystok PLUS" ,  finansowane ze środków budżetu państwa przez Agencję Badań Medycznych, numer Projektu 2023/ABM/03/00024