Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Epidemiologia.
  • Ostatnia zmiana 14.09.2026 przez Zakład Higieny, Epidemiologii i Zaburzeń Metabolicznych

    Epidemiologia

     

    Regulamin dydaktyczny

     

    Warunki uzyskania zaliczenia:

    1. Na wszystkich seminariach/ćwiczeniach sprawdzana będzie wiedza dotycząca tematyki bieżących zajęć. Uzyskanie pozytywnej oceny z każdego ze sprawdzianów warunkuje dopuszczenie do końcowego zaliczenia.

    2. Zaliczenie odbywa się w formie pisemnej na ostatnich zajęciach.

    3. Zaliczenie końcowe obejmuje tematykę wszystkich zajęć (wykłady, ćwiczenia).

     

     

    Terminy zajęć:

     

    Zajęcia w semestrze zimowym.

     

    Tematyka zajęć:

     

    WYKŁAD I

    Epidemiologia – rys historyczny, definicja, cele, zadania.

     

    WYKŁAD II

    Mierniki stanu zdrowia populacji. Bieżąca sytuacja sanitarno-epidemiologiczna kraju.

     

    WYKŁAD III

    Rodzaje i schemat badań epidemiologicznych.

     

    WYKŁAD IV

    Epidemiologia chorób zakaźnych. Zwalczanie chorób zakaźnych.

     

    WYKŁAD V

    Regulacje prawne dotyczące chorób zakaźnych, plan zabezpieczenia epidemiologicznego.

     

    WYKŁAD VI

    Epidemiologia chorób cywilizacyjnych – czynniki ryzyka, profilaktyka, terapia.

     

     

    ĆWICZENIE I

    Źródła informacji w epidemiologii i projektowanie kwestionariuszy

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Źródła pierwotne:

    - kwestionariusz ankiety,

    - kwestionariusz wywiadu (schemat konstrukcji, zasady formułowania pytań, zasady zbierania danych)

    1. Źródła wtórne:

    - bazy danych i rejestry dotyczące chorób i zgonów

    - karta zgonu:

    • co zawiera
    • zasady wystawiania
    • obowiązki lekarza przy wystawianiu (konsekwencje błędów)
    1. Projektowanie kwestionariuszy badań:
    • rodzaje pytań,
    • zasady konstrukcji ankiety,
    • błędy w tworzeniu pytań,
    • walidacja narzędzia badawczego.

     

    Część praktyczna:

    • Krytyczna ocena gotowego kwestionariusza (wady i zalety)
    • Samodzielne zaprojektowanie krótkiego kwestionariusza do konkretnego problemu klinicznego

    Literatura:

    1. Webb P. Epidemiologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021.
    2. Zieliński A., Wojtyniak B., Paradowska Stankiewicz I., Rosińska M. Epidemiologia. Od teorii do praktyki. PZWL, 2021.
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999.

     

    ĆWICZENIE II

    Podstawowe miary epidemiologiczne

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Pozytywne mierniki stanu zdrowia
    2. Negatywne mierniki stanu zdrowia:
    • Zapadalność (skumulowana, uwzględniająca osoboczas)
    • Chorobowość (punktowa, okresowa)
    • Śmiertelność
    • Umieralność (ogólna, specyficzna, proporcjonalna, niemowląt – w tym wczesna i późna, okołoporodowa, współczynnik martwo urodzonych)
    1. Trendy sekularne współczynników i czynniki je kształtujące

    Część praktyczna:

    • obliczanie wskaźników epidemiologicznych,
    • interpretacja trendów zdrowotnych

    Literatura:

    1. Webb P. Epidemiologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021.
    2. Zieliński A., Wojtyniak B., Paradowska Stankiewicz I., Rosińska M. Epidemiologia. Od teorii do praktyki. PZWL, 2021.
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999.

     

    ĆWICZENIE III

    Demografia w epidemiologii

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Podstawowe pojęcia demograficzne
    2. Źródła danych demograficznych
    3. Stan i struktura populacji (liczebność, wiek, płeć, piramidy wieku)
    4. Wskaźniki demograficzne:
    • Współczynnik urodzeń,
    • Współczynnik zgonów,
    • Ogólny współczynnik rodności,
    • Specyficzny współczynnik płodności,
    • Współczynnik dzietności ogólnej (TFR)
    1. Współczynniki: feminizacji i maskulinizacji
    2. Grupy wiekowe według aktywności zawodowej
    3. Ruch naturalny i wędrówkowy
    • przyrost naturalny,
    • migracje,
    • przyrost rzeczywisty
    1. Rodzaje populacji według udziału osób ≥65 r.ż.
    2. Sytuacja demograficzna Polski i świata (bieżące dane, prognozy)

    Część praktyczna:

    • Interpretacja danych demograficznych
    • Analiza piramid wieku i płci
    • Ocena wpływu zmian demograficznych na zdrowie publiczne
    • Obliczanie podstawowych wskaźników demograficznych

    Literatura:

    1. Bzdęga J., Gębska‑Kuczerowska A. Epidemiologia w zdrowiu publicznym. PZWL, 2010.
    2. Strona internetowa Głównego Urzędu Statystycznego: http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/
    3. Piramidy ludności: https://www.populationpyramid.net/
    4. Światowe dane demograficzne: https://www.cia.gov/the-world-factbook/
    5. Peneloppe Webb Epidemiologia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021
    6. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    7. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1996.

     

    ĆWICZENIE IV

    Epidemiologia opisowa i formułowanie hipotez

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Epidemiologia opisowa – częstość i sposoby rozprzestrzeniania się chorób
    2. Triada epidemiologii opisowej: osoba, czas, miejsce
    3. Dobór próby do badań (operat losowania):
    • Losowy

    - losowanie proste,

    - losowanie systematyczne

    - losowanie warstwowe

    - losowanie zespołowe (klastrowe)

    - losowanie wielostopniowe

    • Nielosowe

    - dobór celowy (arbitralny)

    - samoselekcja

    - dobór kwotowy (dobór udziałowy)

    - dobór „kuli śnieżnej”

     

    1. Standaryzacja zapadalności i umieralności:
    • bezpośrednia
    • pośrednia
    • interpretacja wyników
    1. Zasady formułowania hipotez roboczych (kanony Milla):
    • jedynej zgodności,
    • jedynej różnicy,
    • jednoczesnej zmienności,
    • analogii

    Część praktyczna:

    • Opis przypadku (ogniska) choroby według triady epidemiologicznej
    • Obliczanie współczynników zapadalności, chorobowości i umieralności
    • Zadania uwzględniające standaryzację (porównanie umieralności dwóch populacji o różnej strukturze wieku)
    • Stawianie hipotez według kanonów Milla na podstawie konkretnego problemu

    Literatura:

    1. Penelope Webb Epidemiologia. Podręcznik dla studentów i praktyków. Wydawnictwo naukowe Sholar, Warszawa 2021
    2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999.

     

    ĆWICZENIE V

    Badania analityczne cz. 1 – badania prospektywne

    Zagadnienia teoretyczne:

    1.  Badanie kohortowe – schemat badania

    · grupa eksponowana i nieeksponowana,

    · obserwacja badanych w czasie,

    · kierunek badania: ekspozycja → choroba.

    2.  Tabela 2 × 2

    3.  Ryzyko zachorowania

    • ryzyko w grupie eksponowanej:
    • ryzyko w grupie nieeksponowanej:

    4. Ryzyko względne – RR

    5. Interpretacja RR

    6. Różnica ryzyka – RD

    • interpretacja bezwzględnej różnicy ryzyka między grupami.

    7. Ryzyko przypisane (attributable risk)

    8. Porównanie ryzyka względnego i bezwzględnego

    • dlaczego samo RR nie zawsze pokazuje rzeczywistą skalę problemu.

    Część praktyczna:

    • Analiza rzeczywistego lub symulowanego badania prospektywnego
    • obliczanie ryzyka,
    • obliczanie RR,
    • obliczanie RD,
    • interpretacja wyników,
    • rozpoznawanie czynnika ryzyka i potencjalnego czynnika ochronnego.

    Literatura:

    1. Penelope Webb Epidemiologia. Podręcznik dla studentów i praktyków. Wydawnictwo naukowe Sholar, Warszawa 2021
    2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999.

     

    ĆWICZENIE VI

    Badania analityczne cz. 2 - Badania kliniczno-kontrolne (retrospektywne)

      1. Badanie kliniczno-kontrolne (case-control) – schemat badania
    • wybór osób chorych – cases,
    • wybór osób bez choroby – controls,
    • poszukiwanie wcześniejszej ekspozycji,
    • kierunek badania: choroba → wcześniejsza ekspozycja.
      1. Różnice między badaniem kohortowym a case-control
    • od czego rozpoczynamy badanie,
    • kierunek analizy,
    • sposób doboru uczestników,
    • podstawowa miara związku.
      1. Tabela 2 × 2
      2. Szansa (odds)
    • różnica między prawdopodobieństwem a szansą,
    • obliczanie szansy ekspozycji.
      1. Iloraz szans – OR
      2. Interpretacja OR
      3. OR a RR
    • dlaczego nie należy utożsamiać OR z RR.
      1. Kiedy OR może być zbliżony do RR?
      2. Dlaczego w klasycznym badaniu case-control stosujemy OR?

    Część praktyczna:

    • Analiza rzeczywistego lub symulowanego badania retrospektywnego

    Zadania rachunkowe

    • tworzenie tabeli 2 × 2,
    • obliczanie OR,
    • rozpoznawanie poprawnej i błędnej interpretacji wyników.

    Literatura:

    1. Penelope Webb Epidemiologia. Podręcznik dla studentów i praktyków. Wydawnictwo naukowe Sholar, Warszawa 2021
    2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999.

     

    ĆWICZENIE VII

    Badania eksperymentalne

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Schemat randomizowanego, kontrolowanego badania klinicznego (RCT)
    2. Próby ślepe (pojedyncze, podwójne, potrójne) – znaczenie
    3. Placebo, efekt placebo / nocebo
    4. Czynniki zakłócające
    5. Typy badań eksperymentalnych według projektu: układ ciągły, układ naprzemienny, skupień)
    6. Etapy eksperymentu klinicznego (fazy I–IV)
    7. Zasady etyczne badań klinicznych
    8. Rejestry badań klinicznych
    9. Aktualne eksperymenty kliniczne w Polsce i na świecie

    Część praktyczna:

    • analiza schematu RCT,
    • Zaprojektowanie prostego RCT w grupach

    Literatura:

    1. Webb P. Epidemiologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021.
    2. Zieliński A. i wsp. Epidemiologia. Od teorii do praktyki. PZWL, 2021.
    3. ClinicalTrials.gov.

     

    ĆWICZENIE VIII

    Badania przesiewowe i testy diagnostyczne

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Badania przesiewowe – cel, przykłady
    2. Miary testu diagnostycznego:
      • czułość, swoistość
      • wartość predykcyjna dodatnia (PPV), ujemna (NPV)
    3. Narzędzia do oceny i porównywania testów: krzywa ROC, AUC
    4. Kryteria wdrażania badań przesiewowych

    Część praktyczna:

    • Obliczanie czułości, swoistości, PPV, NPV z tabeli 2×2
    • Zadanie: ten sam test w dwóch populacjach o różnej chorobowości– porównanie PPV

    Literatura:

    1. Webb P. Epidemiologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021.
    2. Zieliński A. i wsp. Epidemiologia. Od teorii do praktyki. PZWL, 2021.
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.

     

    ĆWICZENIE IX

    Epidemiologia chorób zakaźnych

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Podstawowe definicje z zakresu epidemiologii chorób zakaźnych: biologiczny czynnik zakaźny, zakażenie, choroba infekcyjna, choroba zakaźna, drogi transmisji, źródło zakażenia, rezerwuar, zagrożenie epidemiczne, stan zagrożenia epidemicznego, endemia, epidemia, pandemia, i.t.p
    2. Łańcuch epidemiczny chorób zakaźnych
    3. Rodzaje epidemii
    4. Podstawowe strategie zwalczania chorób zakaźnych:
    • izolacja,
    • kwarantanna,
    • nadzór,
    • obowiązkowe leczenie chorych
    • profilaktyka
    1. Zakażenia szpitalne
    2. Współczesne zagrożenia epidemiologiczne

    Część praktyczna:

    • Studium przypadku ogniska epidemicznego

    Literatura:

    1. Peneloppe Webb Epidemiologia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021
    2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1996.
    5. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny - http://www.pzh.gov.pl/
    6. World Health Organization – Infectious diseases - http://www.who.int/topics/infectious_diseases

     

    ĆWICZENIE X

    Choroby zakaźne - dochodzenie epidemiczne

    Zagadnienia teoretyczne:

      1. Dochodzenie epidemiologiczne w chorobie zakaźnej – definicja, cel, etapy dochodzenia
      2. Narzędzia wykorzystywane w dochodzeniu epidemiologicznym
      3. Krzywa epidemii – konstrukcja i interpretacja

    Część praktyczna:

    • Analiza etapów dochodzenia: potwierdzenie → definicja przypadku → opis w czasie/miejscu/osobie → hipoteza → weryfikacja → działania
    • Interaktywne symulacje przebiegu epidemii

     

    Literatura:

    1. Peneloppe Webb Epidemiologia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021
    2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
    3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
    4. Jabłoński Leon (red): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1996.
    5. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny - http://www.pzh.gov.pl/
    6. World Health Organization – Infectious diseases - http://www.who.int/topics/infectious_diseases

     

    ĆWICZENIE XI

    Epidemiologia wybranych chorób niezakaźnych

    Zagadnienia teoretyczne:

    1. Otyłość i zespół metaboliczny.
    2. Choroby sercowo‑naczyniowe o podłożu miażdżycowym.
    3. Czynniki ryzyka modyfikowalne i niemodyfikowalne.
    4. Profilaktyka pierwotna i wtórna.

    Część praktyczna:

    • Obliczanie BMI i należnej masy ciała
    • Pomiar talii i obwodu bioder oraz wyliczenie wskaźnika WHR
    • Analiza składu ciała
    • Pomiar glikemii, cholesterolu i trójglicerydów
    • Pomiar ciśnienia krwi

    Literatura:

      1. Peneloppe Webb Epidemiologia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021
      2. Andrzej Zieliński, Bogdan Wojtyniak, Iwona Paradowska-Stankiewicz, Magdalena Rosińska, Epidemiologia. Od teorii do praktyki, Wydawnictwo: PZWL, 2021
      3. Jędrychowski Wiesław (red): Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym. Wyd. UJ, Kraków 2010.
      4. Kulik Teresa B., Pacian Anna (red): Zdrowie Publiczne. Wyd. PZWL, Warszawa 2014.
      5. World Health Organization – Noncommunicable diseases - http://www.who.int/topics/noncommunicable_diseases/en/

     

    ĆWICZENIE XII

    Zaliczenie końcowe.

     

     

    Sylabus

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki.
Zobacz politykę cookies.
Akceptuję
Zamknij