Aktualności

Piątek po południu (29 maja 2026 r.) największa aula Wydziału Nauk o Zdrowiu UMB wypełniona była do ostatniego miejsca. Trudno się dziwić, bo tematy, dla których tak liczne grono słuchaczy stawiło się w murach UMB od lat elektryzują specjalistów zdrowia psychicznego: fentanyl, mefedron, uzależnienia behawioralne, cyberseks, AI i nowe media, „energetyki” i „dopalacze”. Do tego kryzys autonomii młodych ludzi, ale też uzależnienia, które znamy od lat - od alkoholu, nikotyny, leków, kokainy, które wcale nie zniknęły z pola widzenia specjalistów. Te tematy znalazły się w agendzie II Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Nowe Horyzonty w Psychiatrii i Psychoterapii. Uzależnienia XXI wieku”, zorganizowanej przez Klinikę Psychiatrii UMB.

Nowe substancje, stare problemy

Eksperci mówili między innymi o nowych substancjach psychoaktywnych, syntetycznych katynonach, mefedronie, fentanylu, nitazenach, marihuanie o coraz wyższym stężeniu THC (czyli substancji psychoaktywnej odpowiadającej za tzw. “haj” po zażyciu marihuany) oraz o tym, jak zmienia się rynek substancji psychoaktywnych i sposoby ich przyjmowania.

O tym wszystkim opowiadał dr Artur Malczewski - zastępca dyrektora Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom ds. Lecznictwa, Badań i Certyfikacji w wykładzie: „Od «narkotyków» do substancji psychoaktywnych — jak zmienia się obecnie sytuacja w Europie w świetle najnowszych danych Europejskiej Agencji ds. Narkotyków (EUDA)”, .

Dane z European Drug Report 2025

Punktem wyjścia były najnowsze dane Europejskiej Agencji ds. Narkotyków (EUDA), opublikowane w European Drug Report 2025. Raport pokazuje przede wszystkim, że sytuacja narkotykowa w Europie staje się coraz bardziej złożona: obok znanych od lat substancji, takich jak kokaina, amfetamina, heroina czy konopie, pojawiają się nowe syntetyczne opioidy, syntetyczne katynony oraz półsyntetyczne kannabinoidy. Co więcej tempo ich modyfikacji i tworzenia nowych związków chemicznych opartych na tych substancjach jest ogromne.

Ekspert zwracał uwagę, że EUDA monitoruje już ponad tysiąc nowych substancji psychoaktywnych o różnym działaniu - halucynogennym, stymulującym czy depresyjnym. To sprawia, że rozpoznanie zagrożenia jest dziś znacznie trudniejsze niż kilkanaście lat temu.

Kiedyś biały proszek to najprawdopodobniej była amfetamina. Teraz to mogą być dziesiątki różnych substancji o różnym działaniu - mówił dr Malczewski

Polska i syntetyczne katynony

Szczególnie dużo miejsca w wystąpieniu dr Malczewski poświęcił syntetycznym katynonom, w tym mefedronowi i jego pochodnym. Polska jest ich czołowym producentem w Europie. Mówimy tutaj o dziesiątkach ton, które potem trafiają na polski rynek, ale też na rynek europejski – podkreślał Malczewski.

Problemem jest zarówno duża dostępność substancji, jak ich siła, a także nieprzewidywalność skutków. Ekspert zwrócił uwagę, że współczesny rynek narkotykowy to często pojedyncze substancje lub mieszanki, których działanie może być trudne do oceny nawet dla specjalistów. Dr Malczewski mówił również o politoksykomanii, czyli używaniu więcej niż jednej substancji jednocześnie, co dodatkowo zwiększa ryzyko zatruć, powikłań i zgonów.

Choć Europa nie doświadcza obecnie kryzysu opioidowego na taką skalę jak Stany Zjednoczone (fentanyl), specjaliści podkreślali, że są to substancje szczególnie niebezpieczne i wymagające stałego monitorowania.

Bezpieczeństwo, nie tylko zdrowotne

W kontekście europejskim coraz mocniej wybrzmiewa także kwestia bezpieczeństwa. Jak zwracał uwagę dr Artur Malczewski, polskie miasta pozostają miejscami relatywnie bezpiecznymi w porównaniu z niektórymi miastami Europy Zachodniej, gdzie przemoc związana z działalnością gangów narkotykowych stała się realnym problemem społecznym.

Dr Malczewski przywoływał przykład Brukseli i innych zachodnioeuropejskich miast, gdzie dochodzi do strzelanin oraz walk grup przestępczych o wpływy na rynku narkotykowym. To sprawia, że temat narkotyków coraz częściej przestaje być rozpatrywany wyłącznie w kategoriach zdrowia publicznego, a coraz mocniej przesuwa się w stronę bezpieczeństwa i ograniczania podaży.

Ekspert podkreślał, że na poziomie unijnym widoczna jest zmiana priorytetów. Większe środki kierowane są obecnie na walkę z przestępczością narkotykową i redukcję podaży substancji psychoaktywnych. Tymczasem - jak zaznaczał - nie można tracić z pola widzenia działań profilaktycznych, leczniczych i pomocowych, które pozostają kluczowe z perspektywy zdrowia publicznego.

Obawy dot. nowych substancji psychoaktywnych, wskazywane przez dr. Artura Malczewskiego, potwierdził prof. Napoleon Waszkiewicz, przewodniczący Komitetu Naukowego konferencji z UMB. w prelekcji „Nowe substancje psychoaktywne na rynku — czego powinniśmy się obawiać?”

Ważne tematy, aktualne pytania 

W dalszej części konferencji nie zabrakło tematów ukierunkowanych na konkretne problemy.

O kobiecym obliczu uzależnienia mówił Jacek Chmielewski z Kliniki Psychiatrii UMB.

Jak szybko i skutecznie rzucić palenie? Przegląd najnowszych metod i rekomendacji – to temat wystąpienia mgr Justyny Śniadach z UMB, a o uzależnieniach w środowisku medycznym opowiedział dr Bohdan Tadeusz Woronowicz w wystąpieniu „Uzależnienie wśród lekarzy — choroba w białym fartuchu”.

Dr Anna Rogowska-Zach z UMB, konsultant wojewódzka w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży, podjęła temat uzależnienia od sztucznej inteligencji i nowych mediów w wystąpieniu pt. „Bez algorytmu nie dam rady?”. O regulacji emocji, relacji terapeutycznej i trudnych realiach leczenia uzależnień w tej grupie wiekowej mówiła mgr Joanna Szmurło-Grzybko w wystąpieniu „Uzależnienie nie bierze się znikąd”.

Pojawił się także temat szczególnie dzisiaj obecny w debacie publicznej: fentanyl. O tym opowiadali dr Przemysław Osip z Poznania oraz Sylwia Szymkowiak, lekarz specjalista psychiatrii i psychoterapeutka systemowa. Rozmawiano również o nowych trendach we współczesnej seksuologii, cyberseksie i uzależnieniach behawioralnych - tu w roli ekspertów dr Justyna Sołowiej oraz Wiktor Orlof z UMB.

Z kolei mgr Renata Szymańska, konsultant wojewódzka w dziedzinie psychoterapii uzależnień wygłosiła wykład pt. „Praca z doświadczeniem ciała w terapii osób uzależnionych — proces zmiany”.

Pomysłodawczynią i koordynatorką konferencji była mgr Justyna Śniadach z Kliniki Psychiatrii UMB - psycholog, psychoterapeutka, certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień oraz doktorantka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Współorganizatorami wydarzenia były Okręgowa Izba Lekarska w Białymstoku oraz Podlaski Oddział Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.